เสื้อผ้าขึ้นรา ทำยังไงดี? รวมสาเหตุ วิธีแก้ และเคล็ดลับป้องกันไม่ให้กลับมาอีก

เปิดตู้เสื้อผ้ามาแล้วมีกลิ่นอับแรง ๆ จนแสบจมูก รู้สึกสัมผัสได้ถึงความชื้น เจอจุดดำ ๆ เป็นสัญญาณว่ามี เชื้อรา (Mold) กำลังก่อตัวบนเนื้อผ้าของในตู้อยู่

ปัญหาเสื้อผ้าขึ้นรา มักเริ่มจากรอยจุดเล็ก ๆ ของเชื้อรา (Mold) ไม่ใช่แค่เรื่องความสะอาดหรือความสวยงามเท่านั้น แต่ยังอาจทำให้เกิด การระคายเคืองผิวหนัง และบางคนถึงขั้นมีปัญหาระบบทางเดินหายใจได้ด้วย โดยเฉพาะผู้ที่เป็นภูมิแพ้หรือมีผิวแพ้ง่าย เชื้อราเกิดขึ้นกับเสื้อได้ง่าย โดยเฉพาะช่วงหน้าฝน ควรแก้ไข และป้องกันไม่ให้เกิดกลับขึ้นมาอีก

เสื้อผ้าขึ้นรา เกิดจากสาเหตุอะไรบ้าง

1. ความชื้นและเวลาที่อยู่ในสภาพชื้น (Moisture & Time)

เชื้อราเติบโตได้จาก 3 สิ่งคือ ความชื้น (moisture), อาหาร (เช่น เหงื่อ คราบน้ำมัน), และอุณหภูมิที่เหมาะสม ซึ่งหมายถึงอุณหภูมิห้องทั่วไป ผ้าทั่วไปเมื่อเปียกและมีความชื้น เมื่อปล่อยไว้นานกว่า 24-48 ชั่วโมง สปอร์ราจะเริ่มโตและมองเห็นเป็นจุดดำหรือเขียว

2. อากาศไม่ถ่ายเท (Poor Ventilation)

ตู้เสื้อผ้าปิดมิดชิดโดยไม่มีช่องลม หรือห้องที่ไม่มีหน้าต่างระบายอากาศ หรือละอองน้ำในอากาศ (relative humidity) สูงกว่าประมาณ 60% จุดน้ำค้างจะเกิดได้ง่ายและไอน้ำจะจับกับพื้นผิวผ้า จะทำให้ความชื้นสะสม แม้แต่ชุดที่ไม่ได้ใส่นานก็เสี่ยงที่เกิดเชื้อราได้

3. คราบเหงื่อ คราบน้ำมัน และสิ่งสกปรก (Organic Residues)

เหงื่อและน้ำมันจากร่างกายเป็นอาหารให้เชื้อรา หากซักไม่สะอาดพอ หรือเก็บผ้าที่ใส่แล้วเป็นเวลานาน เชื้อราจะกินเหงื่อและน้ำมัน และขยายตัว

4. เนื้อผ้าที่อุ้มน้ำและแห้งช้า (Absorbent Fabrics)

ผ้าธรรมชาติอย่างผ้าฝ้าย (Cotton) ผ้าลินิน (Linen) ดูดซับน้ำได้ดี แต่แห้งช้า จึงเป็นที่เหมาะสำหรับการเจริญเติบโตของเชื้อรา ในทางกลับกัน ผ้าโพลีเอสเตอร์ (Polyester) หรือผ้าแห้งเร็ว (Quick-dry) แห้งเร็ว ลดโอกาสขึ้นรา

5. อุณหภูมิและฤดูกาล

ช่วงหน้าฝนหรือพื้นที่มีภูมิประเทศร้อนชื้น เชื้อราจะเติบโตได้ไวกว่าในฤดูหนาวหรือพื้นที่อากาศแห้ง อย่างเช่นพื้นที่ภาคใต้ในประเทศไทย หรือเมืองที่มีความชื้นสูงตลอดปีจะเจอปัญหานี้บ่อยกว่า

วิธีกำจัดราบนเสื้อผ้าง่าย ๆ เหมือนได้เสื้อผ้าใหม่!

ในการดูแลรักษาเสืื้อผ้าทุกตัว สิ่งแรกที่ควรทำ คือให้เช็กป้ายดูแลผ้าทุกครั้ง หากป้ายระบุ “Dry Clean Only” หรือ “Do not wash”, ให้ส่งซักแห้งมืออาชีพ (Dry Clean) แทนการซักเอง

วิธีการกำจัดราสำหรับเสื้อผ้าทั่วไป

• ใช้แปรง/แปรงขนอ่อน (Dry Brush) ขัดราออก เหมาะสำหรับเชื้อราที่อยู่บนผิวหน้าผ้าเบา ๆ ควรทำในที่โล่ง หรือนอกบ้าน เพื่อเอาสปอร์ของราส่วนใหญ่หลุดก่อนลงซัก ควรใส่หน้ากากขณะทำ และอย่าขัดในบ้าน เพราะจะทำให้สปอร์ของราฟุ้ง
• สูตรแช่**น้ำส้มสายชู** (Vinegar) เหมาะสำหรับสำหรับคราบไม่หนัก โดยใช้สัดส่วน น้ำส้มสายชู 1 ถ้วย ต่อน้ำอุ่น 4-5 ลิตร แช่ 30 นาที - 1 ชั่วโมง กรดอะซิติก (acetic acid) ในน้ำส้มสายชูช่วยยับยั้งสปอร์ราและลดกลิ่น ปลอดภัยสามารถใช้ได้กับผ้าโดยส่วนใหญ่
• ซักด้วยน้ำร้อน โดยเช็กป้ายดูแลผ้าก่อน ต้องเป็นผ้าที่สามารถซักด้วยน้ำร้อนได้ ให้ซักด้วยอุณหภูมิ 60°C หรือมากกว่า ตั้งโปรแกรมซักรอบยาว (Long cycle) และใช้ผงซักฟอกดี ๆ ที่มีส่วนผสมของเอนไซม์
• ใช้เบกกิ้งโซดา (Baking Soda) ร่วมกับน้ำยาซักผ้า โดยโรยเบกกิ้งโซดา 2 ช้อนโต๊ะขณะซักเพื่อช่วยดูดกลิ่น และขจัดสารอินทรีย์ สามารถแช่น้ำผสมเบกกิ้งโซดา 1/2 ถ้วยในน้ำอุ่นก่อนซักก็ได้
• ใช้สารฟอกขาวแบบออกซิเจน (Oxygen Bleach เช่น Sodium Percarbonate) สำหรับผ้าขาว/ผ้าทนสี ปล่อยแช่ไว้ 1-4 ชั่วโมง ตามคำแนะนำผลิตภัณฑ์ ควรระวังในการใช้กับผ้าสีโดยไม่ทดสอบ เพราะอาจทำให้สีตกหรือจุดด่าง
• น้ำยาฆ่าเชื้อเฉพาะทาง (Fabric-safe Mold Remover) ใช้ตามคำแนะนำ ยี่ห้อที่เป็นน้ำยาฆ่าเชื้อราสำหรับผ้า จะออกแบบให้ใช้งานกับผ้าได้โดยไม่ทำลายใยผ้า
• ตากแดดและรีด การตากแดดจัดอย่างน้อย 2-4 ชั่วโมง (ขึ้นอยู่กับความแรงของแดด) จะช่วยฆ่าสปอร์ของเชื้อราและลดกลิ่น และรีดผ้าที่แห้งแล้วด้วยเตารีดในอุณหภูมิที่เหมาะสม ความร้อนช่วยยับยั้งเชื้อรา โดยห้ามรีดในขณะที่ผ้ายังเปียก

วิธีสำหรับผ้าบอบบาง/ งานปัก-สกรีน

• ผ้าไหม, ผ้าขนสัตว์ หลีกเลี่ยงการซักด้วยน้ำร้อนและขัดแรง ๆ หากมีคราบใหญ่ ควรส่งซักแห้ง (Dry Clean)
• ผ้าที่มีงานสกรีนและงานปัก หลีกเลี่ยงการขยี้บริเวณลาย ควรแช่บริเวณรอบ ๆ เพื่อให้สารซึมเข้าแล้วซักเบา ๆ หรือส่งมืออาชีพซัก หากลายสกรีนและลายปักมีความละเอียดสูง

วิธีเร่งด่วน

พ่นสเปรย์น้ำส้มสายชูผสมน้ำ ในอัตราส่วน 1:1 บริเวณจุดรา ทิ้งไว้ 10-15 นาทีแล้วซับออก จากนั้นนำไปซักตามปกติ วิธีนี้ช่วยกับคราบบริเวณเล็ก ๆ ได้เร็ว แต่ไม่เหมาะกับผ้าที่บอบบาง

กรณีคราบราเก่าลงลึกหรือเป็นสีเหลือง/เขียว

อาจต้องใช้การผสมระหว่างน้ำส้มสายชูและเบกกิ้งโซดา รวมทั้งแช่ก่อนซักหลาย ๆ รอบ หรือส่งซักแห้ง หากคราบลึกจนเนื้อผ้าเริ่มเปื่อย ให้พิจารณาทิ้ง

เคล็ดลับป้องกันเสื้อผ้าขึ้นราไม่ให้กลับมาอีก

การตาก

• ตากผ้าให้แห้งสนิททั้งผืน หากเป็นช่วงที่อากาศชื้น ให้ใช้พัดลมช่วยให้ลมผ่านเสื้อผ้าทั้งสองด้าน
• เวลาในการตาก ในวันที่มีแดด ควรตากอย่างน้อย 2-4 ชั่วโมงกลางแจ้ง ส่วนในวันที่ไม่มีแดด ควรใช้พัดลม/เครื่องอบผ้าให้แห้งภายใน 6-8 ชั่วโมงเพื่อหลีกเลี่ยงความชื้นหลงเหลือในเส้นใยผ้า
• ควรพลิกผ้า 1-2 ครั้งระหว่างการตาก เพื่อให้ทุกด้านโดนลมหรือแดด

การเก็บรักษา

• พับผ้าที่แห้งสนิทเท่านั้น เข้าในตู้
• เว้นช่องระหว่างเสื้อผ้าในตู้ หากตู้มรขนาดเล็ก ควรเก็บหมวดหมู่ที่ใช้บ่อยในชั้นที่ระบายอากาศได้ดีกว่า
• ใช้ถุงซิลิกาเจล (Silica Gel) หรือถุงดูดความชื้นแบบถ่านกัมมันต์ (Activated Charcoal) ช่วยดูดความชื้น และอุปกรณ์ดูดความชื้นทุก 1-3 เดือน
• สำหรับเสื้อที่ไม่ใช้บ่อย ตากให้แห้งสนิท เก็บในถุงเก็บสูญญากาศ

การทำความสะอาดเพื่อป้องกัน

• ซักเสื้อที่ใส่แล้วเป็นประจำ แม้ใส่แค่ชั่วโมงเดียว ให้คิดว่าคราบเหงื่อและผลิตภัณฑ์ผิว/น้ำหอมคือแหล่งอาหารให้เชื้อรา

จัดการตู้เสื้อผ้า

• เปิดประตูตู้เสื้อผ้าเพื่อระบายอากาศทุกสัปดาห์ 10-30 นาที
• ติดพัดลมหรือระบบระบายอากาศขนาดเล็กในตู้เสื้อผ้าหากมีปัญหาความชื้นบ่อย ๆ

เลือกเนื้อผ้าให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อม

• หากอยู่ในพื้นที่ร้อนชื้น เลือกผ้าแห้งเร็ว เช่น โพลีเอสเตอร์ (Polyester) หรือผ้าผสม (Blend) ที่มีคุณสมบัติระบายอากาศดี
• เสื้อผ้าที่แห้งเร็วแต่ยังใส่สบาย คือผ้าฝ้ายผสมโพลีเอสเตอร์ (Cotton-Poly Blend) จะช่วยลดการอุ้มน้ำและยังคงความสบาย

เทคนิคเฉพาะสำหรับ “เสื้อยูนิฟอร์ม / งานสกรีน / งานปัก” (Uniforms, Prints, Embroidery)

• เสื้อยูนิฟอร์ม (Uniforms) ใส่บ่อยและได้รับเหงื่อมาก ให้เลือกผ้าที่ซักง่าย แห้งเร็ว และสีไม่ตก เช่น โพลีเอสเตอร์ (Polyester) หรือตัดเย็บแบบมีช่องระบายเหงื่อ เลือกการสกรีนหรือปักที่ทนต่อการซักบ่อย ๆ
• เสื้อที่มีงานสกรีน (Screen Printing) หากลายขึ้นราหรือมีกลิ่น ให้แช่ส่วนที่มีคราบราก่อนตอนตัวผ้ารอบ ๆ ลาย จากนั้นซักเบา ๆ
• เสื้อที่มีงานปัก (Embroidery) งานปักมักจะยึดคราบได้ดี เพราะเส้นด้ายอาจกักเก็บความชื้น หากลายปักขึ้นรา ควรแช่บริเวณรอบ ๆ ปักเบา ๆ และใช้แปรงขนอ่อนเบา ๆ เพื่อไม่ให้ด้ายลุ่ย

ทำไม “สมศรีมีเสื้อ” ถึงเข้าใจเรื่องผ้ามากกว่าใคร

ในฐานะ โรงงานผลิตเสื้อครบวงจร ที่รับผลิตเสื้อทุกรูปแบบ “สมศรีมีเสื้อ” ใช้ประสบการณ์การทำงานกับผ้ามานับพันรูปแบบ จึงเข้าใจว่าเส้นใยแต่ละชนิดมีความไวต่อความชื้นต่างกันอย่างไร

• มีเนื้อผ้าให้เลือกหลากหลาย ทั้งผ้าฝ้าย ผ้าโพลีเอสเตอร์ ผ้า Dry-Tech ผ้าไมโคร ฯลฯ
• ให้คำแนะนำเรื่อง ผ้าที่เหมาะกับสภาพอากาศไทย และลดปัญหาเสื้อผ้าเหม็นอับได้ดี
• ให้บริการ งานสกรีนหลากหลายรูปแบบและ งานปัก ครบจบในที่เดียว
• ดูงานจริงก่อนผลิต และเลือกเทคนิคให้เหมาะกับจำนวนงานของลูกค้า

เพราะเราไม่ได้แค่ผลิตเสื้อ แต่เราตั้งใจผลิตเสื้อที่ “ใส่ดี ใช้งานจริง ไม่เหม็นอับง่ายในอากาศเมืองไทย”

FAQ (คำถามที่พบบ่อย)

เสื้อขึ้นราแล้วต้องทิ้งไหม?

ไม่จำเป็น หากยังไม่ได้ลุมลามจนเนื้อผ้าเปื่อย สามารถกำจัดออกได้ด้วยการแช่น้ำส้มสายชู ซักด้วยน้ำร้อน หรือน้ำยากำจัดราเฉพาะทาง

เสื้อขึ้นราแล้วใส่ได้ไหม?

ใส่ได้ แต่ต้องให้แน่ใจก่อนว่ากำจัดราไปหมดแล้ว ใส่ได้ แต่ต้องกำจัดราให้แน่ใจก่อน

วิธีป้องกันเสื้อยูนิฟอร์มขึ้นราทำอย่างไรดี?

ซักสม่ำเสมอ และต้องตากให้แห้งจริงถึงเส้นใยผ้า และจัดเก็บในที่อากาศถ่ายเทและควรใช้ผ้าโพลีเอสเตอร์ (Polyester) หรือผ้าแห้งไวในการนำมาทำเป็นเสื้อยูนิฟอร์ม

ถ้าไม่มีแดด ควรตากผ้ายังไงให้ไม่ขึ้นรา

หลีกเลี่ยงการตากในห้องที่อับ เปิดหน้าต่างให้อากาศหมุนเวียน ใช้พัดลมเป่าให้ลมไหลผ่าน และใช้เครื่องอบผ้าหากจำเป็น สิ่งสำคัญคือทำให้ผ้าแห้งไวที่สุด